Saha betonu, üzerinde forklift çalışan, tır giren, yük istiflenen bir zeminin taşıyıcı katmanıdır. Bittiğinde herkes yüzeye bakar; oysa o zeminin ömrünü belirleyen şey dökümden önce alınan kararlardır: zemin hazırlığı, donatı seçimi, kalınlık, derz planı ve kür.
Zemin hazırlığı — işin görünmeyen yarısı
Beton, altındaki dolgudan daha iyi davranmaz. Uygulamaya başlamadan önce mevcut dolgunun sıkıştırma durumu kontrol edilir; gerekiyorsa granüler dolgu serilir ve silindirle sıkıştırılır. Zemin suyu ya da kılcal nem beklenen sahalarda beton altına polietilen örtü serilir. Bu katman atlandığında beton alttan nem çeker, üst yüzeyde tozuma ve ilerleyen dönemde kabarma görülür.
Donatı: çelik hasır mı, fiber mi?
Çelik hasır, yükü yayan ve çatlağı bir arada tutan klasik çözümdür. Q188–Q295 aralığı çoğu sanayi zemininde iş görür; kritik olan hasırın doğru yükseklikte durmasıdır. Hasır tabana yatarsa hiçbir işe yaramaz — pas payı takozlarıyla kesit içinde askıda tutulmalıdır.
Çelik fiber, betona karıştırılan lif donatıdır. Hasır bağlama işçiliğini ortadan kaldırır ve çatlak kontrolünü kesit boyunca dağıtır. Yoğun forklift trafiği olan depolarda ve derz sayısının azaltılmak istendiği sahalarda tercih edilir. Kesin seçim, sahanın yük programına ve zemin etüdüne göre yapılır; ikisini birlikte kullandığımız projeler de olur.
Kalınlık ve beton sınıfı
Sanayi zeminlerinde tipik kalınlık 15–20 cm, ağır yüklü sahalarda 20–25 cm'e çıkar. Beton sınıfı genellikle C25/30 ve üzeridir. Bu değerler bir başlangıç aralığıdır; kesin kalınlık, taşıyacağı yükün cinsine (raf ayağı tekil yükü, forklift dingil yükü, istif yüksekliği) ve zemin yatak katsayısına göre belirlenir. Metrekare üzerinden kalınlık pazarlığı yapılan işler, iki yıl içinde çatlak onarımıyla geri döner.
Döküm ve yüzey işlemi
Beton, lazerli mastarla serilir ve kotu sürekli kontrol edilir. Priz başlangıcından sonra helikopter makineleriyle perdah yapılır; istenirse bu aşamada yüzey sertleştirici (kuvars veya korund esaslı) serpilerek betonla bütünleştirilir. Perdah zamanlaması işin en kritik anıdır: erken başlanırsa yüzey suyu içeri hapsolur, geç kalınırsa makine yüzeyi tutmaz.
Derz planı — çatlağı nereye yönlendirdiğiniz
Beton kürürken çeker ve çatlar. Soru çatlayıp çatlamayacağı değil, nerede çatlayacağıdır. Derz kesimi bu çatlağı düz bir hatta yönlendirir. Kesim, betonun yürünebilir hale geldiği ilk saatlerde (genellikle 6–18 saat arasında, hava koşuluna göre) elmas testereyle yapılır. Kesim derinliği kesit kalınlığının yaklaşık dörtte biri, kare gözler ise tipik olarak kalınlığın 24–30 katı kenar uzunluğundadır. Geciken derz kesimi, çatlağın kendi yolunu çizmesi demektir.
Kür — en çok atlanan adım
Dökümden sonraki ilk yedi gün betonun dayanımını kazandığı dönemdir. Yüzeyin nemli tutulması gerekir: sulama, kür örtüsü veya kür malzemesi ile. Sıcak ve rüzgârlı havada kür yapılmayan bir zeminde plastik rötre çatlakları daha ilk gün görülür.
Nerede saha betonu doğru çözüm değildir
Mevcut zemini sağlam, yalnızca yüzeyi yıpranmış bir tesiste yeni beton dökmek gereksiz maliyettir; orada beton silim ve parlatma ya da yüzey onarımı daha doğrudur. Aynı şekilde ince kesitli iç mekân tesviyesi gereken yerlerde saha betonu değil helikopterli şap uygulanır. Keşifte bunu açıkça söyleriz.
Ölçek
Havalimanı apron ve teknik alan zeminlerinden uçak bakım hangarlarına, şehir hastanesi otoparklarından fabrika üretim sahalarına kadar farklı ölçeklerde saha betonu uyguladık. Büyük sahada işin zorluğu betonun kendisi değil; sürekli beton akışının, ekiplerin ve perdah zamanlamasının aynı anda yönetilmesidir.
Şantiyede saha betonu: konut ve sanayi projeleri
Saha betonu çoğu zaman bir şantiyenin en geniş tek imalatıdır ve zamanlaması diğer ekiplerin programını belirler. Konut projelerinde otopark ve çevre zeminleri, sanayi yapılarında ise üretim ve depo sahaları bu kapsamdadır. Bu işlerden bazıları:
- Üntaş, Hür Teks ve Özlü Metal Deliklikaya şantiyeleri: sanayi yapılarında üretim ve depo zemini.
- Emlak Konut Esenler ve Halkalı Emlak Konut: toplu konut projelerinde otopark ve ortak alan zeminleri.
- Beylikdüzü Kiler GYO: konut projesinde saha betonu.
Dökümden önce netleşmesi gerekenler
Teklif aşamasında şu bilgiler ne kadar net olursa, sahada o kadar az sürpriz çıkar:
- Yük programı: Raf ayağı yükleri, forklift tipi, araç trafiği. Kalınlık ve donatı buna göre seçilir.
- Zemin etüdü ve dolgu: Dolgunun sıkışma durumu, zemin suyu, gerekiyorsa nem bariyeri.
- Bitiş beklentisi: Sadece perdah mı, yüzey sertleştirici mi, yoksa sonradan silim ve parlatma mı yapılacak? Parlatılacak zeminde döküm farklı planlanır.
- Derz planı: Raf yerleşimi ve kolon aksları bilinirse derzler raf ayaklarının altına denk getirilmez.
- Beton tedariki: Santralin uzaklığı ve saatlik beton akışı, bir günde dökülebilecek alanı belirler.
Hesaplama ve şartname için: Saha betonu hesaplama · Saha betonu teknik şartnamesi · Saha betonu kaç C olmalı?
Fiyatı belirleyen etkenler
- Beton kalınlığı ve sınıfı
- Donatı tipi: çelik hasır, çelik fiber ya da ikisi birlikte
- Zemin hazırlığı ve dolgu işi kapsamda mı
- Yüzey sertleştirici kullanılıp kullanılmayacağı ve tipi
- Toplam alan ve bir günde dökülebilecek parça büyüklüğü
- Derz kesimi, derz dolgusu ve kür malzemesi
Rakamlar sahaya ve döküm gününün beton fiyatına bağlı olduğu için sabit fiyat yazmıyoruz. Kalemlerin nasıl hesaplandığını saha betonu maliyeti yazısında anlattık; ön metraj için fiyat hesaplama sayfasını kullanabilirsiniz.