Saha Betonu Neden Çatlar? Çatlak Tiplerine Göre Sebepler

"Beton çatladı" tek bir arıza değildir. Çatlağın şekli, zamanı ve yeri sebebini söyler. Doğru teşhis konmadan yapılan onarım, aynı çatlağı birkaç ay sonra geri getirir.

1. Plastik rötre çatlağı — ilk saatlerde

Görünüm: yüzeyde, kısa, birbirine paralel veya rastgele, genellikle sığ çatlaklar.

Zaman: döküm günü, henüz beton sertleşmeden.

Sebep: yüzeydeki suyun, betonun terleme hızından daha çabuk buharlaşması. Sıcak hava, rüzgâr ve düşük nem birleşince ortaya çıkar. Rüzgâr tek başına sıcaklıktan daha etkilidir.

Önleme: rüzgâr perdesi, kür malzemesinin erken uygulanması, sıcak günlerde döküm saatinin sabaha veya akşama alınması, gerektiğinde su buharlaşmasını yavaşlatan geciktirici film.

2. Büzülme (rötre) çatlağı — ilk haftalarda

Görünüm: kesiti boydan boya geçen, düz hatlı çatlaklar. Çoğunlukla derzler arasında ya da derz hattının uzantısında.

Zaman: ilk günlerden başlayarak haftalar içinde.

Sebep: betonun kürürken çekmesi. Kaçınılmazdır; sorun çekmenin kendisi değil, yönlendirilmemiş olmasıdır.

Önleme: zamanında ve yeterli derinlikte derz kesimi; doğru göz aralığı; karışımda gereğinden fazla su kullanılmaması. Su/çimento oranı yükseldikçe çekme artar.

3. Oturma çatlağı — alttan kaynaklı

Görünüm: genellikle geniş, düzensiz, bazen kot farkı oluşturan çatlaklar. Zeminin bir bölgesinde toplanır.

Zaman: haftalar veya aylar sonra; yük bindikçe belirginleşir.

Sebep: alt dolgunun yetersiz sıkıştırılması, dolgu içinde farklı malzeme, altyapı hattı geçişi veya su kaçağıyla malzemenin yıkanması.

Önleme: dolgu sıkıştırma kontrolü, altyapı hattı üstlerinin özel olarak sıkıştırılması, su tahliyesinin çözülmesi. Bu tip çatlak yüzeyden onarılmaz; kaynağı alttadır.

4. Yapısal çatlak — yük kaynaklı

Görünüm: yük noktalarından başlayan, çoğunlukla köşegen ilerleyen çatlaklar. Raf ayağı ve tekil yük altında.

Sebep: kesitin veya donatının o yük için yetersiz kalması. Kalınlık pazarlığı yapılmış sahalarda tipiktir.

Önleme: yük programının döküm öncesi bilinmesi. Raf yerleşimi, forklift dingil yükü ve istif yüksekliği belliyse kesit buna göre kurulur.

5. Derz kenarı kırılması

Tam olarak çatlak değildir ama sonuç benzerdir. Forklift tekerleği her geçişte derz kenarına küçük darbe uygular; zamanla köşe ufalanır. Sebebi genellikle derz dolgusunun hiç yapılmamış ya da erken yapılmış olmasıdır.

Hangi çatlak onarılır, hangisi izlenir?

Kılcal ve hareketsiz büzülme çatlakları çoğu zaman zemini tehdit etmez; su geçişi ve kir birikimi sorun oluyorsa reçineyle doldurulur.

Kot farkı oluşmuş, giderek genişleyen veya kenarları ufalanan çatlaklar hareketlidir. Bunlar önce durdurulmalı — sebebi alttaysa üstten yapılan onarım kalıcı olmaz. Beton zemin tamiri yazısında yöntemleri ayrıca ele aldık.

Bir zeminde çatlak görüldüğünde ilk yapılacak şey onarım değil, çatlağın hareketli olup olmadığını anlamaktır. Basit bir gözlem yöntemi vardır: çatlağın üstüne alçı köprü yapılır; birkaç hafta sonra alçı çatlamışsa hareket devam ediyordur.